માણસ માત્ર ત્યારે જ તણાવમાં નથી આવતો જ્યારે જીવનમાં કંઈક ખરાબ બની રહ્યું હોય. પરંતુ જ્યારે બધું સારું સારું ચાલતું હોય, ત્યારે પણ મનમાં એક અજાણી બેચેની જાગે છે કે ક્યાંક આમાંથી કંઈ બગડી ન જાય. જ્યારે કોઈ સમસ્યા ન હોય, ત્યારે થોડા દિવસ તો માણસ આનંદથી જીવે. પછી અચાનક તેને વિચાર આવે છે કે આટલું બધું સારું થઈ રહ્યું છે તો ક્યાંક કંઈ ગરબડ તો નહીં થાય ને? કારણ કે તે આ સારા સમયને ગુમાવવા માગતો નથી.
સામાન્ય રીતે આપણે ખુશીઓ કરતાં દુઃખથી વધુ ડરીએ છીએ. એટલે જ્યારે જીવનમાં સુખ આવે ત્યારે પણ દુઃખનો ડર મનના કોઈ ખૂણામાંથી ઊભરી આવે છે. આ ડર કોઈ અવાજ કર્યા વિના મગજના બેકગ્રાઉન્ડમાં ચાલ્યા કરે છે, જેમ મોબાઇલમાં કોઈ એપ શાંતિથી બેટરી ખર્ચ્યા કરે તેમ. બહારથી બધું સરસ દેખાય છે, પણ અંદર એક અદૃશ્ય બોજ રહે છે.
કેટલીક વાર માણસ આ ડરને પોતાના પર એટલો હાવી થવા દે છે કે પોતાની વાસ્તવિક સ્થિતિ ભૂલી જાય છે. કાલ્પનિક પરિસ્થિતિઓને જ તે સાચી માનવા લાગે છે. તેને એવું લાગે છે કે પોતાની વિરુદ્ધ કોઈ કાવતરું રચાઈ રહ્યું છે, અથવા કોઈ ગ્રહ બગડશે, પરિસ્થિતિ વણસી જશે અને બધું હાથમાંથી સરકી જશે. આવા વિચારો જેટલા વધુ ઘૂંટાય, તેટલા વધુ સાચા લાગવા માંડે છે. પરિણામે જે સમય આનંદથી માણવાનો હતો, તે ચિંતામાં વેડફાઈ જાય છે.સત્ય એ છે કે સુખને ઝીલવું પણ સહેલું નથી, અને સારા સમયને સાચવી જાણવો પણ સરળ કામ નથી. દુઃખમાં આપણે લડવાનું શીખી જઈએ છીએ, પણ સુખમાં સંયમ, સમજ અને સ્થિરતા જોઈએ. એટલે માણસે હંમેશા પોતાની વાસ્તવિકતા ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ. કેવી મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાંથી પસાર થઈને અહીં પહોંચ્યો છે, તે યાદ રાખવું જોઈએ. ડરવા માટે નહીં, પરંતુ એટલા માટે કે ક્યારેક સારી સ્થિતિમાંથી કંઈ ખરાબ બને, તો તેને સંભાળવાની હિંમત અને અનુભવ આપણી પાસે હોય. જેણે અંધારું જોયું છે, તેને અજવાળાની કિંમત પણ સમજાય છે અને અંધારું ફરી આવે તો તેનો ડર પણ ઓછો લાગે છે.
જો વધુ પડતો ડર સતાવે, તો પોતાની જાતને એક પ્રશ્ન પૂછવો: “શા માટે મારી સાથે આવું થઈ રહ્યું છે?” અને પછી પોતાની બધી જ ગતિવિધિઓ પર નિષ્પક્ષ નજર ફેરવવી. ક્યાંક પોતાના સારા સમય માટે હું કોઈને નુકસાન તો નથી પહોંચાડી રહ્યો? ક્યાંક કોઈનું દિલ તો નથી દુભાવી રહ્યો? કોઈને હાનિ પહોંચાડીને તો હું મારી ખુશી મેળવી રહ્યો નથી ને? આ પ્રશ્નોના પ્રામાણિક જવાબ આપણને આપણી ભૂલો સુધારવાની તક આપે છે અને મનને હળવું પણ કરે છે.
હંમેશા યાદ રાખવું કે કોઈના દુઃખના પાયા પર ઊભું કરેલું સુખ લાંબો સમય ટકતું નથી. કોઈને દુઃખી કરીને મેળવેલી ખુશી ક્યારે પલટાઈ જાય, તે કહી શકાતું નથી. બીજાનો હક છીનવીને મેળવેલી સફળતા અંદરથી ડર જ પેદા કરે છે, કારણ કે એ સફળતા કોઈ બીજાની આંખના આંસુ પર ઊભી હોય છે. બીજી તરફ, પ્રામાણિકતા અને કરુણાથી મેળવેલું સુખ મનને સ્થિર રાખે છે.
એટલે સારા સમયને ઉમળકાથી વધાવવો જોઈએ અને તેને ઈશ્વરની પ્રસાદી માનીને નમ્રતાથી સ્વીકારવો જોઈએ. આપણે જે કંઈ પામ્યા છીએ, તે માત્ર આપણી મહેનતનું જ નહીં, પણ સંજોગો, લોકોના સાથ અને કુદરતની કૃપાનું પણ ફળ છે. આ ભાવ આપણને અભિમાનથી બચાવે છે. સાથે સાથે કોઈ સર્વોપરી શક્તિ પ્રત્યે શ્રદ્ધા રાખવી અને તેને આધીન રહેવાની કોશિશ કરવી જોઈએ. ખાસ કરીને નૈતિક મૂલ્યો અને માનવતાના હિતોની વિરુદ્ધ કંઈ જ ન કરવું, કારણ કે એક ને એક દિવસ સમય જરૂર પલટાય છે.
અંતે, સારા સમયમાં ચિંતા કરવાને બદલે વર્તમાનને પૂરેપૂરો જીવવો જોઈએ. આજનો દિવસ જેટલો સારો છે, તેટલો જ માણી લઈએ. ભવિષ્યની તૈયારી જરૂર કરીએ, પણ ભવિષ્યના ડરમાં આજને ન ગુમાવીએ. સારા કર્મો કરતા રહીએ, વિનમ્ર રહીએ અને ભરોસો રાખીએ કે જે આજે સારું છે તેને સંભાળવાની શક્તિ પણ આપણામાં છે.