રોજ સવારે તમારો મૂડ કોણ નક્કી કરે છે?

રોજ સવારે તમારો મૂડ કોણ નક્કી કરે છે?

મોટાભાગના લોકો એ વાત માને છે કે જેવી સવાર તેવો દિવસ. એટલે કે જો સવાર સારી જાય તો દિવસ પણ સારો જ જાય. જો કે તેનાથી વધારે સાચું એ છે કે જો સવાર ખરાબ જાય તો દિવસ નિશ્ચિત જ ખરાબ જાય. કેમ કે સવાર સારી તો દિવસ સારો એની ગેરંટી તો ઓછી છે પરંતુ સવાર ખરાબ તો દિવસ ખરાબ તેની સંભાવના વધારે હોય છે. તેનું કારણ છે?

આપણે સૌ મૂડ એટલે કે મિજાજના આધારે જીવનારા લોકો છીએ. જો આપનો મૂડ ખરાબ હોય તો ચાંદનીની શીતળતા પણ દઝાવે છે અને મનોસ્થિતિ સારી હોય તો ચોંટેલી ખીચડી પણ સ્વાદિષ્ટ લાગે છે. આ વાત સર્વ સ્વીકાર્ય છે અને સર્વ સામાન્ય પણ છે. ભાગ્યે જ કોઈ એવી સમજદાર વ્યક્તિ હોય છે જે દરેક પરિસ્થિતિનું ક્ષણે ક્ષણ વિશ્લેષણ ખુબ જ નિસ્પક્ષ રહીને કરી શકે છે. મોટાભાગે તો સવારમાં પહેરેલા ચશ્માના રંગે જ આખો દિવસ દુનિયા જોવાય છે.

તો જયારે એ વાત વિદિત છે કે મોર્નિંગ મૂડ મેક્સ ધ ડે – તો પછીનો પ્રશ્ન એ છે કે રોજ સવારે તમારો મૂડ કોણ નક્કી કરે છે? શું તમને ખબર છે કે તમારો મૂડ સારો કેવી રીતે રહી શકે અને મિજાજ બગડે કેવી રીતે? કોઈ મિત્રને સવારની ચા સારી ન મળે તો ખીજાય જાય. ક્યારેક તો કપ રકાબી ફેંકી દે. બીજા કોઈ મિત્રની એવી આદત કે તેને સવારમાં સમાચારપત્ર વાંચવાની આદત. ક્યારેક સવારે નાસ્તા સાથે જો છાપું હાથમાં ન આવે કે કોઈ કારણથી વહેલું મોડું થાય તો તેનો પિતો છટકે. કોઈ કોઈ માણસ સવારમાં સંગીત સાંભળે તો કોઈ ધૂન ભજન કરે. કોઈને મંદિરે જવાની આદત હોય તો કોઈ વ્યાયામમાં સમય પસાર કરે. ટૂંકમાં પહેલી પ્રવૃત્તિ જ આપણા દિવસભરની દિનચર્યા અંગે અને આપણી મનોસ્થિતિ અંગે નિર્ણાયક બની રહેતી હોય છે.

દિવસનો પહેલો કલાક અને તેમાં પણ પહેલી પંદરેક મિનિટ સારી જાય અને મન પ્રફુલ્લિત રહે તો દિવસ સારો જવાની અને મિજાજ ખુશ રહેવાની શક્યતાઓ વધી જાય છે. મન આનંદિત હોય તો ક્યારેક આપણે પ્રતિકૂળતા પણ સહી લઈએ છીએ અને કોઈની ભૂલ પણ જતી કરીએ છીએ. નહીંતર તો કોઈએ કરેલી નાની મોટી ભુલોમાં પણ આપણે ગુસ્સે થઇ જઈએ અને નાહકના ચિડાઈ જઈએ તેવું સામાન્ય રીતે બનતું હોય છે. એક અધિકારીની ઓફિસમાં બધા સ્ટાફના લોકો અંદર અંદર એવી વાત કરે કે આજે સાહેબનો મૂડ સારો નથી એટલે દરેક વાતમાં નકારો જ ભણશે અને જે કોઈ અંદર જશે તેનો તો વારો જ આવી ચડ્યો. પરંતુ જયારે તેમનો મૂડ સારો હોય ત્યારે બધા લોકો પોતાની રજા પણ મંજુર કરાવી લે અને અગત્યની ફાઈલો પર નિર્ણય પણ ત્યારે જ લેવડાવી લે. શાળામાં બાળકો પણ શિક્ષક ચિડચિડ કરે ત્યારે બોલતા હોય છે કે આજે સાહેબને સવારની ચા સારી નથી મળી લગતી. ક્યારેક એવું પણ સાંભળવા મળે છે કે સાહેબનો આજે પત્ની સાથે સવાર સવારમાં ઝગડો થયો લાગે છે!

નિશ્ચિત રીતે સવારના મિજાજની આપણી દિનચર્યા અને કાર્યક્ષમતા પર ઊંડી અસર થતી હોય તો તેના પર આપણું નિયંત્રણ હોવું જરૂરી છે. જો દિવસને સારો બનાવવો હોય અને કોઈ નુકસાન ન થવા દેવું હોય તો સવારને સાચવી લેવી જરૂરી છે. એટલા માટે પોતાની રીતે બનતી કોઈ પણ ઘટનાથી આપણા મૂડને સુધારવા કે બગાડવા કરતા તેનું નિયંત્રણ પોતાના હાથમાં રાખવું આવશ્યક છે. બાહ્ય અને બિનમહત્ત્વના પરિબળો આપણી અગત્યની કામગીરીને નિયંત્રિત કરે તે તો બરાબર ન જ કહેવાય. એટલા માટે કોઈને કોઈ રીતે પોતાના મૂડને સારો બનાવતા શીખવું જરૂરી છે અને તે પણ તમારા પોતાના હાથમાં હોય તે આવશ્યક છે.

દલીલ માત્ર શોખ ખાતર કરતા હોય તેવા લોકો સાથે માથાકૂટમાં પડવું નહીં

કેટલાક લોકોને દલીલો કરવાનો માત્ર શોખ જ હોય છે. દરેક નાની-નાની વાતમાં તેઓ લાંબી લાંબી દલીલો કરતા રહે છે. ક્યારેક તરફેણમાં તો ક્યારેક વિરોધમાં અલગ અલગ ઉદાહરણો આપીને, નવા નવા દાખલા ટાંકીને કે પછી કોઈ સાહિત્યકાર, ઐતિહાસિક ગ્રંથો કે ઘટનાઓના સંદર્ભ આપીને તેવો પોતાની વાતને સાબિત કરવા મથતા હોય છે. વાસ્તવમાં તો તેમનો ઈરાદો કોઈ વાતની ખરાઈ કરવાનો નહીં પરંતુ માત્ર વિવાદ કરવાનો જ હોય છે. કેટલી લાંબી દલીલ પોતે કરી શકે છે તે વાતથી જ તેઓ ખુશ થઈ જાય છે.

ક્યારેક એવું બને કે આપણે સામેવાળી વ્યક્તિની વાત સાથે સહમત ન હોઈએ અને એટલા માટે પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવા આપણે વાતચીત અને સમજાવટનો સહારો લેવો પડે. આ વખતે આપણે પોતાની વાતનું વજુદ રજૂ કરવા માટે થઈને કોઈ મુદ્દા પર વિસ્તૃત ચર્ચામાં ઉતરતા હોઈએ છીએ. આ ચર્ચા વિચારણા પાછળનો હેતુ પોતાનો પક્ષ સારી રીતે સમજાવીને સામેવાળાના ધ્યાનમાં લાવવાનો હોય છે. સાથે સાથે આપણે તેની વાત પણ ધ્યાનથી સાંભળીએ અને તેમાં રહેલી વાસ્તવિકતાને પોતાની વાતના વજન સાથે સરખાવી જોઈએ તે જરૂરી છે. જ્યારે આપણે અને સામેવાળી વ્યક્તિ પરસ્પરસની વાતને સમજી જાય ત્યારે કોઈ એક વાત પર સહમત થઈએ છીએ. પોતાની અથવા તો સામેવાળી વ્યક્તિની અથવા તો પછી કોઈ મધ્યસ્થ વાત પર કબુલાત થઈ જાય અને એકબીજાને લાભાલાભ સમજાય ત્યારે વાતચીત ચર્ચા વિચારણા અને દલીલનો દોર પૂરો થઈ જતો હોય છે.

પરંતુ કેટલાક લોકો માટે એવી સંભાવનાઓ અસ્તિત્વ જ ધરાવતી નથી. તેઓ દલીલના શોખથી દલીલ કરે છે અને પોતે વાગવૈભવથી બીજાની વાતને તોડી પાડવા તથા પોતાની જ વાતને સાબિત કરી દેવા તત્પર હોય છે. સામેવાળાના તથ્ય સાથે અથવા તો પોતાની દલીલની ક્ષતિ સાથે તેમને કોઈ નિસબત જ હોતી નથી. તેમની વાતચીત અને ક્યારેક ક્યારેક તો સામેવાળાના સન્માનને ઠેસ પહોંચે તેવી વાણીનો ઉપયોગ પણ આવા લોકો કરી લેતા હોય છે. પોતાની દલીલને કે વાતને સાબિત કરીને પછી ભલે બધાનું નુકસાન થાય તો પણ તેમને વાંધો હોતો નથી. વિવાદ કરીને પોતાનું પ્રભુત્વ જમાવવાનો જ એકમાત્ર ઇરાદો તેમના મનમાં હોય છે.

તમે પણ ક્યારેક આવી વ્યક્તિઓને મળ્યા હશો અને તેમને કારણે શક્ય છે તમને અપમાનજનક સ્થિતિનો સામનો કરવો પડ્યો હોય અથવા તો નિરાશ થઈને તેમની વાત સ્વીકારવી પડી હોય. આવી વ્યક્તિને કારણે શક્ય છે તમારે પણ ક્યારેક નુકસાન સહેવું પડ્યું હોય અથવા એ વાતને જ અધૂરી મૂકવી પડી હોય. આવા દરેક કિસ્સામાં પરિણામ માત્ર એક જ આવતું હોય છે – દલીલબાજની જીત અને સત્યની હાર.

જ્યારે આપણે આવી વ્યક્તિને મળીએ ત્યારે વિકલ્પ શું? શું આપણે પોતાની વાતને વધારે સારી રીતે સાબિત કરવા પોતાની દલીલને વધારે મજબૂત બનાવવી અને વધારે લાંબી વાતચીત કરવી જોઈએ? કે પછી તું સાચો કરીને પોતાની વાત છોડી દેવી જોઈએ અને નકામી માથાકૂટમાં ન પડવું વધારે હિતાવહ સમજવું જોઈએ? સમજુ લોકો એ વાતથી સહમત છે કે આવા દલીલબાજ લોકોને તેમના વાણી વિલાસ સાથે મોજ કરવા છોડીને પોતે પોતાની માનસિક શાંતિ જાળવી રાખવાનો પ્રયત્ન કરવો જ સારો રહે. માટે હવે પછી ક્યારેય તમે પણ જો આવા વાણીના વૈભવ વાળી વ્યક્તિને મળો તો કોશિશ એવી કરજો કે પોતાની માનસિક શાંતિ જળવાઈ રહે અને તેમની સાથે નાહકના વિવાદમાં પડીને માથાનો દુખાવો ન વહોરી લઈએ.