કેન્યામાં ઉજવાયો જમુરી ડે: મૂળભારતીયોને મળ્યા સરકારી સમ્માન

કેન્યામાં ૧૨મી ડિસેમ્બરના રોજ જમુરી ડે ઉજવાય છે. જમુરી ડે કેન્યાનો પ્રજાસત્તાક દિવસ. જમુરી શબ્દ આમ તો અરેબિક કે પર્સીયન શબ્દ છે અને તે સ્વાહીલીમાં પણ ઉતરી આવ્યો છે. તેનો અર્થ છે પ્રજાસત્તાક. ૧૨મી ડિસેમ્બર ૧૯૬૪ના રોજ કેન્યા પ્રજાસત્તાક બન્યું. ૧લી જૂન ૧૯૬૩ના રોજ કેન્યાને યુનાઇટેડ કિંગડમ (બ્રિટિશ) શાસનમાંથી સ્વતંત્રતા મળી અને ત્યારથી તેને સ્વ-શાસન શરુ કર્યું પરંતુ તેના લગભગ એક વર્ષ અને છ મહિના બાદ કેન્યા પ્રજાસત્તાક બન્યું. ત્યારથી દરવર્ષે ૧૨મી ડિસેમ્બરને જમુરી ડે તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. ૧લી જુનને મદરકા ડે તરીકે ઉજવાય છે. મદરકા શબ્દ પણ સ્વાહિલી ભાષાનો શબ્દ છે જેનો અર્થ થાય છે સત્તા, શાસન. વર્ષ ૧૯૨૦થી યુકેના શાસનમાં રહેલ કેન્યા ૧લી જૂન ૧૯૬૩ના રોજ સ્વ-શાસિત તો થયું પરંતુ તે માત્ર આંતરિક શાસનની આઝાદી હતી. તે સંપૂર્ણ પણે પ્રજાસત્તાક તો ૧૨મી ડિસેમ્બર ૧૯૬૪ના રોજ જ બન્યું.

આ દિવસે કેન્યાના રાષ્ટ્રપતિ સૈન્યની પરેડ નિહાળે છે, તેની સલામી સ્વીકારે છે અને રાષ્ટ્રને સંબોધે છે. આ વર્ષે પણ રાષ્ટ્રપતિ વિલિયમ રુટોએ જમુરી ડેના દિવસે રાષ્ટ્રની સેનાની પરેડ નિહાળી અને દેશની જનતાને સંબોધિત કરી. આ વર્ષથી રાષ્ટ્રપતિએ નક્કી કર્યું છે કે દરેક રાષ્ટ્રીય તહેવાયને એક થીમ આપવામાં આવશે. જમુરિ ડેના દિવસે પહેલીવાર આ રીતે થીમ આપવાની પ્રથાની શરૂઆત કરીને આ દિવસને ટેક્નોલોજી અને ઇનોવેશન ડે તરીકે પણ ઉજવવામાં આવ્યો. તેનો ઉદ્દેશ્ય દેશમાં ટેક્નોલોજીનો વિકાસ કરવાનો અને શંશોધન, નવીનીકરણ, ઇનોવેશનને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. કેન્યા અંગ્રેજી બોલતા યુવાનોનો દેશ છે. અહીંની પ્રજાની શરેરાશ વય ઘણી ઓછી છે અને મોટાભાગની પ્રજા યુવાનીના વર્ષોમાં છે. ભણતર પણ સારું છે અને બધું જ શિક્ષણ અંગ્રેજીમાં થાય છે. આ બધા પરિબળોનો ઉપયોગ કરીને દેશને તકનીકી ક્ષેત્રે આગળ વધારવાનો પ્રયત્ન રાષ્ટ્રપતિની નેતાગીરી હેઠળ થઇ રહ્યો છે.

જમુરી ડે પર આપણા પ્રજાસત્તાક દિવસની જેમ રાષ્ટ્રીય સમ્માન પણ એનાયત કરવામાં આવે છે. આ વર્ષે કેન્યાના જમુરી ડે પર કેટલાય રાષ્ટ્રીય સમ્માન આપવામાં આવ્યા જે પૈકી કેટલાક સમ્માન ભારતીય મૂળના લોકોને પણ એનાયત થયા છે. અગાઉ ઘણીવાર કહ્યું તેમ ભારતીયમૂળના કેન્યન લોકોનું અહીંના સમાજમાં ખુબ સમ્માન અને આદર થાય છે. તેઓની કેન્યાની અર્થવ્યવસ્થા તેમજ સમાજવ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવામાં જે ભૂમિકા છે તેને લઈને અહીંના લોકો તથા સરકાર એકંદરે ખુબ સકારાત્મક વલણ ધરાવે છે.

આ વર્ષે રાષ્ટ્રપતિ વિલિયમ રુટોએ દાવુદી વોહરા કોમ્યુનિટીના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક ગુરુ શ્રી સયેદના મુફદ્દલ સૈફુદ્દીનને તેમના અને સમુદાયના પરોપકારના કર્યો માટે કેન્યાનો સર્વોચ્ચ રાષ્ટ્રીય પુરષ્કાર ઓર્ડર ઓફ ધ ગોલ્ડન હાર્ટ એનાયત કર્યો. તેમને આ એવોર્ડ માટે રાષ્ટ્રપતિએ ખાસ સ્ટેટ ગેસ્ટ તરીકે આમંત્રણ આપીને બોલાવેલા. આ પહેલા તેમને ચીફ ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ધ ગોલડન હાર્ટ વર્ષ ૨૦૧૭માં પણ મળી ચુક્યો છે જે પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ઉહુરુ કેન્યાટાએ અર્પણ કરેલો. દાવુદી સમુદાયના લોકોએ બે સદીથી વધારે સમયથી કેન્યાને પોતાનું ઘર બનાવેલું છે અને તેઓ અનેક રીતે અહીંના સામાજિક, શૈક્ષણિક અને ધાર્મિક ઉત્થાનમાં કાર્યરત છે. તેમની કેટલીય હોસ્પિટલ, કોલેજ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ કેન્યામાં કાર્યરત છે.

આ ઉપરાંત ડો. મનોજ શાહ તથા ડો. મનીષ શાહ – બંને ભાઈઓને એલ્ડર ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ધ બર્નિંગ સ્પીઅર (EBS) સમ્માન પ્રાપ્ત થયા છે. ઉપરાંત દિવ્યેસુ ઈન્દુભાઈ પટેલને પણ EBS આપવામાં આવ્યું. ડો રામનજી વિનોદજી લાલજી તથા તૈયબ અલી તૈયબને મોરાં ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ધ બર્નિંગ સ્પેર (MBS) આપવામાં આવ્યું છે. ડો. બિમલ કંટારીયા, વિમલ ચઢા અને શ્રીમતી પળોમાં સારાહ ફર્નાન્ડીઝને ઓર્ડર ઓફ ધ ગ્રાન્ડ વૉરિઅર (OGW) સમ્માન આપયું છે. ઉપરાંત ડો. રસિકલાલ કંટારીયા, રશ્મિકાન્ત શાહ, અશોક કુમાર કચરા, તેજિન્દર સિંહ ઘટઔરાય, કાઝેરઅલી કુરબાન હુસૈન કરીમભાઇ અને સાહિબ સિંહ ખોસલાને હેડ ઓફ ધ સ્ટેટ્સ કમેન્ડેશન (સિવિલિયન ડિવિઝન) આપવામાં આવ્યા છે.

કેન્યાનો એલ્યુડ કિપચોગે વિશ્વનો સર્વશ્રેષ્ઠ મેરેથોન રનર

કેન્યામાં એથ્લેટિક્સનું ઘણું મહત્ત્વ છે. અહીં સારા સારા દોડવીરો તૈયાર થાય છે જેઓ વિશ્વસ્તરે પોતાનું અને દેશનું નામ રોશન કરી રહ્યા છે. બે મહિના પહેલા એલ્યુડ કિપચોગેએ જર્મનીના બર્લિન ખાતે પોતાનો જ મેરેથોન વર્લ્ડ રેકોર્ટ તોડીને ૨:૦૧:૦૯ના સમયનો નવો વિક્રમ સ્થાપ્યો. આ પહેલા તેણે સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૮માં બર્લિંગ મેરેથોન ૨:૦૧:૩૯માં પુરી કરીને જૂનો વિશ્વવિક્રમ ૧ મિનિટ અને ૧૮ સેકંડથી તોડેલો. તે વખત સુધીમાં કિપચોગે ચાર વખત લંડન મેરેથોન પણ જીતી ચુકેલો. ૨૦૧૬ અને ૨૦૨૦ના ઓલમ્પિકમાં પણ તે મેરેથોનમાં ગોલ્ડ મેડલ જીતી ચૂકેલ છે. અત્યાર સુધીમાં વિશ્વની પાંચ સૌથી ઝડપી મેરેથોનના રેકોર્ડમાં ચાર કિપચોગેએ દોડી છે.

૩૮ વર્ષીય કિપચોગેનો જન્મ ૫મી નવેમ્બર ૧૯૮૪ના રોજ થયેલો. પાંચ ફૂટ છ ઇંચની ઊંચાઈ ધરાવતો આ રમતવીર ૫૨ કિલોનું વજન ધરાવે છે. અગાઉ ૫૦૦૦ મીટરની રેસમાં ખુબ સાર પ્રદર્શન કરી રહેલ કિપચોગેએ ૨૦૦૩માં ૫૦૦૦ મીટરની વિશ્વ સ્પર્ધામાં ગોલ્ડ મેડલ જીતેલું. ૫૦૦૦ મીટરની ઓલમ્પિક રેસમાં વર્ષ ૨૦૦૪માં એથેન્સમાં બ્રોન્ઝ, ૨૦૦૮માં બીજિંગમાં સિલ્વર જીતેલા. વર્ષ ૨૦૧૩થી કિપચોગેએ ૫૦૦૦ મીટર જેવા ટ્રેક રનિંગને બદલે મેરેથોન જેવી રોડ રનિંગ એથ્લેટિકમાં જંપલાવ્યું. ત્યારબાદ તેણે ૫૦૦૦ને બદલે ઓલમ્પિકમાં મેરેથોનમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરવાનું શરુ કર્યું અને ૨૦૧૬માં રિયો ડી જાનેરોમાં ગોલ્ડ અને ૨૦૨૦માં ટોક્યો ઓલમ્પિકમાં પણ ગોલ્ડ મેડલ જીત્યા.

કિપચોગેની માતા શિક્ષિકા છે અને તેણીએ એકલા હાથે ચાર બાળકોને ઉછેર્યા છે જે પૈકી ઇલ્યુડ સૌથી નાનો છે. તે પોતાના પિતાને માત્ર ફોટોથી જ ઓળખે છે. તે બાળપણમાં રોજ બે માઈલનું અંતર દોડીને શાળાએ જતો. વર્ષ ૨૦૦૧માં સોળ વર્ષની વયે તે કોચ પેટ્રિક સંગને મળ્યો ત્યાર પછીથી તેની ઝીંદગી બદલાઈ ગઈ. પેટ્રિક સંગ પોતે પણ ઓલમ્પિકમાં વિઘ્નદોડ એટલે કે સ્ટિપલચેટ્સમાં મેડલ જીતી ચુક્યા છે. અત્યારે કિપચોગે કેન્યામાં જ એડોરેટ નામના શહેરની પાસે રહે છે અને ત્યાં ટ્રેઇનિંગ કરે છે. કિપચોગેને યુનાઇટેડ નેશન્સ દ્વારા કેન્યા પર્સન ઓફ ધ યરનો પુરસ્કાર ૨૦૧૮માં, બીબીસી સ્પોર્ટ્સ પર્સનાલિટી વર્લ્ડ સ્પોર્ટ્સ સ્ટાર ઓફ ધ યર ૨૦૧૯માં, બેસ્ટ મેલ એથ્લીટ ઓફ ટોક્યો ઓલમ્પિક ૨૦૨૦માં અને વર્લ્ડ એથ્લેટીક્સ એવોર્ડ ૨૦૧૮ અને ૨૦૧૯માં મળી ચુક્યા છે. આ ઉપરાંત કેટલાય રમતગમત ક્ષેત્રના એવોર્ડ જીતીને કિપચોગે વિશ્વનો અત્યારનો જ નહિ પરંતુ સર્વકાલીન સૌથી વધારે સફળ અને ઝડપી મેરેથોન રનર મનાય છે.

કોને ખબર હતી કે ઓસ્ટ્રિયાના વિએનામાં ૧૨મી ઓક્ટોબર ૨૦૧૯ના દિવસે કૈંક એવું થવાનું હતું કે તે દિવસ વિશ્વભરમાં માનવજાત માટે પ્રેરણાદાયક દિવસ બનવાનો હતો. આ દિવસે કેન્યાના એલ્યુડ કિપચોગેએ ૧:૫૯ કલાકમાં મેરેથોન પુરી કરીને માનવજાત સમક્ષ રહેલી ૨ કલાકની માનસિક મર્યાદાને તોડીને સમગ્ર માનવજાતને પ્રયત્ન કરીએ તો કઈ જ અશક્ય નથી તે વાતનો અહેસાસ કરાવી દીધો. એણેઓસ ૧:૫૯ ચેલેન્જ અંતર્ગત કિપચોગેની ક્ષમતાને ધ્યાનમાં લઈને આ દોડનું આયોજન કરાયું હતું. તે ઓપન કોમ્પિટિશન નહોતું. તે કોઈ રેસ પણ નહોતી. તે માત્ર માનવજાતની ક્ષમતા ચકાસવાનો પ્રયોગ હતો જેમાં કિપચોગેએ એક મેરેથોન જેટલું અંતર બે કલાકથી ઓછા સમયમાં દોડીને પૂરું કર્યું હતું. આ સ્પર્ધા ન હોવાથી અને દોડ દરમિયાન તેને પાણી વગેરેની વ્યવસ્થા બીજા લોકો દ્વારા અપાઈ રહી હોવાથી આ દોડને વિશ્વ રેકોર્ડમાં તો સ્થાન નથી અપાતું પરંતુ તેનું માનવ ઇતિહાસમાં મહત્ત્વ ખુબ વધારે છે.

કિપચોગે કેન્યામાં તો હીરો છે જ પરંતુ વિશ્વભરમાં એથ્લેટિક્સમાં તે એક ઉદાહરણ બની ગયેલ વ્યક્તિ છે. તેનાથી ન માત્ર કેન્યન અને આફ્રિકન લોકો પ્રભાવિત થાય છે પરંતુ વિશ્વના બધા જ રમતવીરો અને યુવાનો માટે તે પ્રેરણાસ્ત્રોત બની રહે છે. કેન્યાની ધરતીએ કેટલાય એથ્લીટ અને દોડવીર આપ્યા છે અને તે પૈકી સૌથી મોટું અને સફળ નામ છે ઇલ્યુડ કિપચોગેનું જે આજે જ નહિ પરંતુ આવનારા કેટલાય દાયકાઓ સુધી આપણને સૌને યાદ તો રહેશે જ પરંતુ પ્રેરણાદાયી પણ બની રહેશે.