ભારત એક મહાસાગર જેવી ભૂમિ છે જેમાં અનેક નદીઓના નિર્મલ જળ વિલીન થાય છે. અહીં કેટલીય સંસ્કૃતિઓ ઉદ્ભવી અને સમન્વિત થઇ. કેટલીય સંસ્કૃતિઓ બહારથી આવીને અહીં સ્થાપિત થઇ. આ બધા સાંસ્કૃતિક સમન્વય અને આપ-લેના સમૃદ્ધ ઇતિહાસમાં એક નાનું પરંતુ સોનેરી પ્રકરણ છે પૂર્વ આફ્રિકાથી આવેલા સિદી બાદશાહનું. સિદી લોકો પૂર્વ આફ્રિકાના કિનારેથી મધ્યયુગ દરમિયાન વેપારી વહાણોમાં સફર કરીને ભારતના પશ્ચિમ કિનારે આવીને વસ્યા. ત્યારથી તેઓ મુખ્યત્વે ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, ગોઆ અને કર્ણાટકમાં સ્થિર થયા છે. આફ્રિકાના આ લોકો આમ તો તેમના શારીરિક બાંધા અને લાક્ષણિકતાઓને કારણે ઓળખી શકાય તેવા પરંતુ સદીઓથી ભારતના જે તે વિસ્તારોમાં રહીને તેઓએ સ્થાનિક ભાષા અને રહેણીકરણી સ્વીકારી લીધી હોવાથી હવે તે ભારતીયતાને અંગીકાર કરી બેઠા છે.

આવા સિદી બાદશાહ સમુદાયનું પોતાનું અનેરું નૃત્ય છે જે ઘણા લોકોએ જોયું હશે. ખાસ કરીને પુરુષો દ્વારા પ્રસ્તુત કરવામાં આવતું આ સિદી નૃત્ય હવામાં ઉછાળીને માથાથી નાળિયર ફોડવા કે કેરોસીનનો ઉપયોગ કરીને મોઢેથી આગના ભડકા કાઢવા જેવા સાહસિક કૃત્યો પણ ધરાવે છે. આફ્રિકાના જંગલોમાં વસતા લોકોની સંસ્કૃતિને જાળવી રાખીને આ નૃત્યમાં ત્યાં જુના જમાનામાં પહેરવામાં આવતા તેવા કપડાં અને મેકઅપનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. પ્રાણીઓના ચામડા જેવા પોશાક, મોરપીંછના મુગટ અને માટીના લપેડા તથા જંગલ અને પ્રાણીઓના અવાજ કાઢીને આ નૃત્ય પ્રસ્તુત કરવામાં આવે છે. સિદી બાદશાહનું આ નૃત્ય સિદી ધમાલ તરીકે ઓળખાય છે.

ભારતીય ઉચ્ચાયોગ દ્વારા કેન્યામાં તાજેતરમાં આઝાદી કા અમૃત મહોત્સવના સંદર્ભમાં એક સપ્તાહના કાર્યક્રમો યોજવામાં આવ્યા જેની શરૂઆત આ સિદી બાદશાહના નૃત્યથી કરવામાં આવી. જામનગરથી સિદી બાદશાહના એક જૂથના આમંત્રિત કરીને તેમના ચાર પ્રદર્શન કેન્યામાં કરવામાં આવ્યા. સિદી લોકોના કેન્યા આગમનથી ભારત અને પૂર્વ આફ્રિકા – ખાસ કરીને કેન્યા – વચ્ચેનો માનવીય સંબંધ કેટલો જૂનો છે તે વાત પ્રસ્થાપિત થઇ. માત્ર ભારતથી જ લોકો અહીં આફ્રિકામાં આવીને વસ્યા છે તેવું નથી, અહીંના લોકોએ પણ ભારતને પોતાની કર્મભૂમિ અને હવે તો જન્મભૂમિ બનાવી છે. આ વાત ગુજરાત માટે તો વધારે સાચી છે કેમ કે આપણે ત્યાંથી જામનગર અને આસપાસના બંદર વિસ્તારના કેટલાય લોકો અહીં સ્થાયી થયા છે અને સદીઓથી રહે છે તેની સામે અહીંના સિદી લોકો પણ ગુજરાતમાં રહે છે.

સિદી સમુદાયના લોકોએ કેન્યામાં નૈરોબી, નકુરુ અને કિસુમુ શહેરોમાં પોતાના મનમોહક નૃત્ય પ્રદર્શનથી સૌના મન મોહી લીધા હતા. તેમની લાક્ષણિક નૃત્ય શૈલી આફ્રિકામાં વસતા ભારતીય મૂળના લોકો ઉપરાંત કેન્યાના આફ્રિકન લોકોને પણ ખુબ પસંદ આવી. તેનો સંબંધ આફ્રિકા સાથે, કેન્યા સાથે પ્રત્યક્ષ હોવાથી સૌ દર્શકોને એક તાદાત્મ્ય અનુભવાયું. સિદી નૃત્યની ખાસિયત એ છે કે તેમાં સ્વાહિલી ભાષાના શબ્દો છે, સ્વાહિલી ભાષાનો આફ્રિકન રણકો છે. આ નૃત્ય આફ્રિકી શૈલીનું અને જોશથી ભરપૂર છે. પક્ષી અને પ્રાણીઓ જેવી નૈસર્ગીક ક્રીડાઓને શામેલ કરીને પ્રદર્શિત કરવામાં આવતું આ નૃત્ય પ્રેક્ષકોમાં ઉત્સાહ જગાવે છે. ઢોલ અને વાજિંત્રોના ઊંચા અવાજને કારણે અને જોશીલી ક્રીડાઓને કારણે લોકોના પગ પણ થરથરે છે. સિદી નૃત્ય દરમિયાન નાળિયેર ઉછાળીને ફોડવાની ક્રિયા, કેરોસીન દ્વારા મોઢેથી આગના ભડકા ઉડાડવાની ક્રિયા વગેરે ક્યારેક ડરામણા તો ક્યારેક મનમોહક લાગે છે.

સિદી જૂથના આવા સાંસ્કૃતિક પ્રદર્શનની સાથે સાથે ભારતીય મૂળના કેન્યાના સ્થાનિક જૂથ દ્વારા બૉલીવુડ ડાન્સ – ખાસ કરીને નાતુ નાતુ ગીત પર દમદાર મુવમેન્ટ – લોકોને માટે ખુબ મનોરંજક બની રહ્યા. ભારત અને આફ્રિકા વચ્ચેનો આ માનવસેતુ કેટલો જૂનો અને મજબૂત છે તે સિદી જૂથના પ્રવાસથી સાબિત થયું. સદીઓથી બંને ભૂમિ ખંડ વચ્ચે ચાલી રહેલી અવરજવરનું આ સુખદ પરિણામ છે કે ભારતીય લોકો આફ્રિકામાં અને આફ્રિકાના લોકો ભારતમાં સ્થાયી થયા છે અને તેઓએ એકમેકની ધરતીને પોતાની માતૃભૂમિ, કર્મભૂમિ બનાવી છે. રંગ, જાત અને ધર્મના ભેદ નહિ પરંતુ વૈવિધ્યથી બંધાયેલો આ નાતો ભારતના પશ્ચિમ કિનારાને આફ્રિકાના પૂર્વ કિનારા સાથે જોડી આપવામાં મોટો ભાગ ભજવે છે.

Don’t miss new articles