બદનસીબે આફ્રિકાના કેટલાય દેશોમાં લશ્કરી બળવો થતા રહે છે અને સ્થિર સરકારની રચના થઇ શક્તિ નથી. પશ્ચિમ આફ્રિકાના એક બહુ મોટા દેશ નાઇજરમાં થોડા દિવસો પહેલા એવો જ લશ્કરી બળવો થયો અને તેણે રાષ્ટ્રપતિને હટાવીને લશ્કરી શાસન સ્થાપ્યું છે. તાજેતરમાં કેન્યાના વિદેશમંત્રી ડો. આલ્ફ્રેડ મુતુઆએ નાઇજરમાં થયેલા લશ્કરી બળવાની ટીકા કરતુ નિવેદન જાહેર કર્યું. આ સંદર્ભમાં નાઈજર અને ત્યાં થયેલા લશ્કરી બળવા અંગે થોડી માહિતી મેળવીએ.

નાઈજર જામીનબન્ધ – સમુદ્ર કિનારા વિનાનો – દેશ છે જેનું નામ નાઈજર નામની નદી પરથી પડ્યું. તેના પડોસમાં લિબિયા, ચાડ, નાઈજીરિયા, બેનિન, બુર્કિના ફાસો, માલી અને અલ્જીરિયા આવેલા છે. લગભગ ૮૦% વિસ્તારમાં સહારાનું રણ ધરાવતો આ દેશ ૧૨ લાખ ૭૦ હજાર ચોરસ કિમિ જેટલું ક્ષેત્રફળ ધરાવે છે. ૧૫ બિલિયન ડોલરથી પણ ઓછું સકલ ઘરેલુ ઉત્પાદન ધરાવનાર આ દેશ લગભગ ૨.૫ કરોડની વસ્તી ધરાવે છે. અહીંના લોકોની માથાદીઠ આવક માત્ર ૫૬૧ ડોલર છે જે વિશ્વમાં ૧૮૫માં ક્રમે આવે છે. દુનિયાના સૌથી ગરીબ દેશોમાં સ્થાન ધરાવતા નાઈજેરમાં મોટા પ્રમાણમાં યુરેનિયમ નીકળે છે અને તે વિશ્વના કુલ યુરેનિયમનો ૭% હિસ્સો ધરાવે છે. દેશમાં ૯૯%થી વધારે લોકો ઇસ્લામ ધર્મ પાળે છે તથા તેમની મુખ્ય ભાષા અરેબિક છે. આ ઉપરાંત કેટલીય બોલીઓ – બુંદુમાં, ફૂલફૂલડે, ગોઉરમંચએમ, હૌસા, કાનુરી, ઝરમાં, સોંઘાઈ, તામાષેક, તાસસાવક, ટેબુ – વગેરેને પણ નાઇજરમાં નેશનલ લેન્ગવેજ તરીકે સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. તેનું કારણ એ છે કે ત્યાંના જુદા જુદા એથનિક જૂથોની આ ભાષાઓ છે. મોટાભાગના લોકોનો ધર્મ ભલે એક રહ્યો પરંતુ તેમના જૂથો અલગ અલગ છે અને તેઓ પોતાના રીતરિવાજો ધરાવે છે.

એપ્રિલ ૨૦૨૧થી નૈજારના ૧૦માં રાષ્ટ્રપતિ તરીકે સત્તારૂઢ મહમૂદ બાઝુમને હટાવીને ત્યાંના લશ્કરી વડા અબ્દુર્રહમાન ચીઆનીએ ૨૮મી જુલાઈથી શાસન પોતાના હાથમાં લીધું છે. મહમુદ બાઝુમને લશ્કરે બંદી બનાવી રાખ્યા છે. આ લશ્કરી બળવાની વિશ્વભરના લોકોએ ટીકા કરી છે. નાઈજર પર જેનું સાશન હતું તેવા ફ્રાંસે તો ખુબ આકરા શબ્દોમાં આ લશ્કરી બળવાને વખોળીને અન્ય દેશોને પણ લશ્કરી સરકારને માન્યતા ન આપવા અપીલ કરી છે. કેટલાક લોકોનું માનવું છે કે માલી, બુર્કિના ફાસો અને હવે નાઇજરમાં થયેલા લશ્કરી બળવા અને તેના પરિણામે સ્થપાયેલી લશ્કરી સત્તાઓમાં રશિયાનો હાથ હોઈ શકે – અથવા તો તેનો પ્રભાવ હોઈ શકે. રશિયાના ખાનગી લશ્કરી જૂથ – વેગનાર- કે જેણે તો રશિયાની રાજધાની મોસ્કો તરફ કૂચ કરેલી – તેણે આ બળવાને પ્રજાની જીત ગણાવી છે.

એટલાન્ટિક મહાસાગરથી રાતા સમુદ્રને જોડતો આફ્રિકાનો એક પટ્ટો સહેલ વિસ્તાર તરીકે ઓળખાય છે જે નાઈજેરમાંથી પસાર થાય છે. આ સહેલ વિસ્તાર ખુબ ગરીબી અને અસ્થિરતા ધરાવે છે. આ વિસ્તારમાં સુરક્ષા અને સરકારી સ્થિરતા સ્થાપવા મુશ્કેલ રહ્યા છે. જેણે પરિણામે અહીં ઉગ્રવાદીઓનો પણ ખુબ પ્રભાવ રહ્યો છે.

૧૧મી જુલાઈ ૧૯૬૦ના રોજ નાઇજરે ફ્રેન્ચ અધિપત્યમાંથી સ્વતંત્રતા ઘોષિત કરી અને હમની ડિઓરી તેના પ્રથમ પ્રેસિડેન્ટ બન્યા ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં લોકશાહી ઢબે ૧૦ રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટાઈ આવ્યા છે. હમની ડિઓરી સામે પણ લશ્કરી બળવા થયેલા અને આખરે ૧૯૭૪ના બાળવામાં તેને બંદી બનાવીને લશ્કરી અધિકારી સેયની કાઉન્ટચેએ પોતાનું શાસન સ્થાપેલું જે ૧૯૮૭માં તેમનું મૃત્યુ થયું ત્યાં સુધી ચાલુ રહેલું. ત્યારબાદ કર્નલ અલી સાઇબુનું લશ્કરી શાસન આવ્યું પરંતુ તેણે ૧૯૮૯માં ફરીથી ચૂંટણી દ્વારા લોકશાહી સ્થાપીને દ્વિતીય પ્રજાસત્તાક સરકાર સત્તારૂઢ કરી. જો કે આ ચૂંટણીમાં પોતે જ રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ચૂંટાયા. વર્ષ ૧૯૯૨માં ફરીથી ચૂંટણી થઇ અને તેમાં મહામાને ઓસમાન રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ચૂંટાયા. ૧૯૯૨માં ચૂંટાયેલા ત્રીજા રાષ્ટ્રપતિ ઓસમાન બાદ ૨૦૨૧માં ૧૦માં રાષ્ટ્રપતિ તરીકે આવેલા બાઝુમ સુધી થોડાઘણા અંશે લોકશાહી જળવાઈ રહી હતી જે હવે ફરીથી લશ્કરી બાળવાથી વિખેરાઈ ગઈ છે અને તે ક્યાં સુધી સત્તારૂઢ રહેશે તે ખાતરીપૂર્વક કહી શકાય તેમ નથી.

Don’t miss new articles